محمد على آزاد كشميرى

328

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

مجتهدين زمان و قلم از ذكر تبحر و اوصاف آن علامهء نحرير ، سرشكسته و مكسور اللسان و از غايت اشتهار بىنياز از اوصاف و بيان است . قرب يك‌صد سال عمر يافت و تمام آن عمر گرانمايه را در آن سرزمين بهشت آئين صرف افاده و نشر علوم و ارشاد مردم ساخت . اكثر در آن عالى محفل كه افاده‌فرما بود از مستمعان بودم » . نيز صاحب تحفة العالم درضمن احوال برادر خود سيد محمد شفيع به تقريب ذكر مشايخ و اساتذهء او آورده كه : « آقا محمد باقر بهبهانى از احفاد شيخ المحدثين آخوند ملا محمد باقر مجلسى ، مجتهدى عالىشأن و از كبراى اولياى زمان بود . قبل از او فن اصول را اين مقدار رواج نبود . بيشتر از فضلا اخبارى و قليلى اصولى يا متوسط ميانهء اصول و اخبار بودند . آن‌قدر كه اكنون رواج يافته است رونق بخشيدهء آن علامهء نحرير و بيان ديگر حالات او خارج از حوصلهء تحرير است . او خود در اصول ، وحيد عصر و فريد دهر بود . در آن اماكن پرفيض كه عمر او از تسعين ( 90 ) گذشته بود به خدمتش رسيده‌ام . چند سال قبل از اين وفات نمود » . ملا حيدر على مجلسى در رسالهء اجازهء نسب خود آورده كه : « نسب آقا باقر موصوف از جانب مادر به ملا محمد تقى مجلسى مىرسد ، زيراكه مادرش دختر ملا نور الدّين محمد بن ملا صالح مازندرانى بود و مادر ملا نور الدّين دختر ملا محمد تقى مجلسى بود ، لهذا آقاى مذكور در تصانيف خود ملا محمد تقى و ملا محمد صالح را جد خود گفته است و آخوند ملا محمد باقر مجلسى را خال خود خوانده » . ملا ابو على كربلائى تلميذش در منتهى المقال بعد اوصاف و مدايح و القاب آن جناب آورده : « ولادتش در سنهء يك‌هزار و يك‌صد و هيجده ( 1118 ) در اصفهان واقع شد ، در بلدهء بهبهان توطن اختيار كرد ، بعده به‌سوى كربلا آمد و گاهگاهى به خاطر اشرفش مىگذشت كه از كربلا به‌سوى بعض بلاد ، نهضت فرمايد . پس حضرت امام حسين - عليه السلام - را به خواب ديد كه مىفرمايد : لا ارضى ان تخرج من بلادى ! يعنى راضى نمىشوم به اينكه تو از بلاد من بيرون روى ! به مجرد ديدن اين خواب عزم بالجزم بر اقامت و مجاورت آن ارض اقدس نمود . و در بلاد عراق خصوصا در نجف اشرف و كربلاى معلى قبل از آمدنش كثرت اخباريان بود و جهلاى ايشان بسيار متعصب بودند كه هرگاه يكى از ايشان مىخواست كه كتابى از فقهاى اصوليين را به دست بردارد كتاب را به وساطت جامه برمىداشت به نهجى كه دستش به آن كتاب مس نشود ! يعنى از شدت تعصب و عناد ، جلد كتاب ايشان را نجس مىشمردند . پس حق تعالى به بركت قدوم او آن بلاد را از متعصبان جهال خالى گردانيد و مردم از انوار علوم او از ظلمات حيرت ، رسته به شاهراه هدايت رسيدند . بالجمله تمامى مجتهدين عصر وى ، اخذ و استفاده از علوم او نموده‌اند . تصانيف آقا باقر مذكور قريب شصت كتاب است . از آن جمله : 1 - شرح مفاتيح ملا محسن كاشانى كه از آن جمله شرح ابواب طهارت و صلات و صوم و زكات و